HMI Panel Seçim Kriterleri: Mühendisler İçin 7 Adımlı Karar Rehberi
Özet: Doğru HMI (Human Machine Interface) paneli seçimi; operatör verimliliğini, arıza tespit hızını ve makinenin kullanım ömrünü doğrudan etkiler. Yanlış seçilen bir HMI tozlu ortamda kararır, soğukta donar veya istenen haberleşme protokolünü desteklemez. Bu rehber HMI seçiminde 7 kritik kriteri, tipik uygulama önerilerini ve maliyet/performans dengesini açıklar.
1. Ekran Boyutu ve Çözünürlük
Ekran boyutu, gösterilecek veri yoğunluğu ve operatör uzaklığı ile belirlenir:
- 4.3″ / 480×272: Tek makine, 3-5 parametre, sabit duran operatör. Küçük kabinlerde yer tasarrufu.
- 7″ / 800×480: Standart makine paneli; reçete, grafik ve alarm sayfası birlikte sığar. En çok tercih edilen boyut.
- 10.1″ / 1024×600: Hat kontrolü, PID tuning ekranı, birden fazla cihaz izleme.
- 15.6″ / 1366×768: SCADA benzeri tam hat görselleştirme, proses şemaları, animasyonlu P&ID.
Mühendis notu: Çözünürlük düşükse grafikler net çıkmaz. Özellikle eğri gösterimi olan reçete ekranlarında 800×480 ve üzeri tercih edin.
2. Dokunmatik Tipi: Rezistif mi, Kapasitif mi?
- Rezistif: Endüstriyel eldivenle çalışır, tozdan etkilenmez, fiyatı düşüktür. Çoklu dokunmayı (multi-touch) desteklemez.
- Kapasitif: Parmakla hassas çalışır, multi-touch destekler, modern görünüm. Islak ortamda yanlış dokunma algısı yapabilir; özel eldiven gerekir.
Önerilen kullanım: Gıda/kimya gibi eldivenli sektörlerde rezistif; ofis ortamındaki makinelerde veya premium makinelerde kapasitif.
3. IP Koruma Sınıfı
- IP65 (ön yüz): Toz ve düşük basınçlı su jetine karşı koruma. Gıda, tekstil, ambalaj.
- IP66: Yüksek basınçlı yıkama. Süt/et işleme hatları.
- IP67/IP69K: Tam daldırma veya buhar yıkama. Farmasötik ve ağır yıkama.
Not: Panelin arka yüzü genellikle IP20’dir; kabin içinde olmalıdır.
4. Haberleşme Portları
HMI’nin hangi cihazlarla konuşacağını ilk başta belirleyin. Sonradan port eklemek mümkün değildir.
- RS-232: Eski PLC (Mitsubishi FX, Omron), yazıcı.
- RS-485: Modbus RTU — Fatek, Delta, Veichi, INVT invertörler ve çok slave’li hat.
- Ethernet: Modbus TCP, Siemens S7, Allen-Bradley, OPC UA, uzak izleme.
- USB Host: Barkod okuyucu, yazıcı, USB bellek (reçete yedeği, veri loglama).
- CAN Bus: Otomotiv ve özel makineler.
- Wi-Fi / 4G (opsiyonel): Uzak VNC, saha izleme, IIoT.
5. Yazılım ve Geliştirme Ortamı
HMI’yi programlayacağınız yazılım:
- Ücretsiz mi? — Fatek FvDesigner, Veichi HIStudio, Delta DOPSoft ücretsiz. Siemens WinCC Comfort ücretlidir.
- Türkçe karakter desteği: Font gömülü olmalı; aksi halde ç/ğ/ş/ı karakterleri bozuk çıkar.
- Reçete (recipe) yönetimi: Üretimde farklı ürün parametrelerini kaydedip çağırma.
- Trend ve alarm: Tarihsel veri loglama, e-posta veya SMS alarm gönderme.
- Multi-language: Aynı projede Türkçe + İngilizce + Rusça (ihracat makineleri).
6. Bellek ve Performans
- Proje belleği: Basit makinede 32 MB yeterli, SCADA benzeri projede 128+ MB.
- Trend/alarm kaydı için SD kart: 1 ay geriye dönük veri saklama için en az 4 GB.
- CPU hızı: Yavaş CPU’lu HMI’lar sayfa geçişlerinde takılır; kullanıcı deneyimi bozulur.
7. Çalışma Sıcaklığı ve Ömür
Türkiye’deki üretim tesislerinde yazın kabin içi 50–55 °C’ye çıkabilir. HMI etiketinde -10 / +50 °C yerine -20 / +60 °C endüstriyel sınıf tercih edin. LED arka aydınlatma tipik olarak 50.000 saat ömürlüdür (~7 yıl 3 vardiya).
8. Uygulamaya Göre Öneri Tablosu
| Uygulama | Önerilen HMI | Kritik Özellik |
|---|---|---|
| Standart makine paneli | Fatek P5070N (7″) | Modbus RTU/TCP, USB, ücretsiz FvDesigner |
| Gıda/süt hattı | Fatek P5100S (10.1″) | IP65 ön yüz, geniş sıcaklık aralığı |
| OEM ihracat | Fatek P5043N (4.3″) | Multi-language, CE sertifika, kompakt kasa |
| SCADA benzeri izleme | Fatek P5156 (15.6″) | Full HD, Ethernet + OPC UA, proses şeması |
| Sürücü + HMI entegre çözüm | Veichi HMI-I2070 (7″) | Veichi AC200/AC310 ile native Modbus, HIStudio |
| Pompa / basit sistem | Veichi HMI-I2043 (4.3″) | Düşük maliyet, RS-485, endüstriyel sıcaklık |
9. Sık Yapılan 5 Hata
- Port sayısını az seçip sonradan invertör bağlamak isteyince yetmemesi.
- Reçete için SD kart desteği olmayan ucuz model almak.
- Türkçe font desteklemeyen modele “dilleri eklemeyi planlamak”
- Ön yüz IP sınıfına dikkat edip arka yüzü açık kabine koymak (toz birikir).
- Kabin sıcaklığını hesaplamamak; yazın panel kilitleniyor.
10. Sıkça Sorulan Sorular
HMI garanti süresi ne kadar?
Fonksiyonel Akıllı Teknolojiler üzerinden satılan Fatek P5 serisi ve Veichi HMI-I serisi modellerinde 2 yıl üretici garantisi verilir. Garanti kapsamında Türkiye stokundan 24-48 saat içinde değişim ürün çıkışı yapılır.
Farklı markaların HMI’larını aynı PLC ile kullanabilir miyim?
Evet. Modbus RTU veya Modbus TCP destekliyorsa tüm büyük markalar Fatek, Delta, Siemens, Mitsubishi PLC ile çalışır. Ancak sürücü (driver) desteğini kontrol edin.
HMI üzerinden internete bağlanıp uzaktan izleme yapabilir miyim?
Fatek P5 serisi dahili Web HMI ve Ethernet + VNC üzerinden, Veichi HMI-I serisi ise Veichi Cloud üzerinden uzak bağlantı sunar. 4G router ile VPN’sız, SIM kart tabanlı çözüm de mümkündür.
11. Sonuç
HMI seçimi; ekran boyutu, IP sınıfı, haberleşme portu ve yazılım yetenekleri olmak üzere 4 temel boyutta yapılır. Maliyeti düşürmek için proje ihtiyacınızın %20 üstünü hedefleyin; aşırı üst modele çıkmak maliyeti hızla artırır.
Projenize uygun HMI önerisi için fonksiyonelas.online — I/O listenizi ve haberleşme ihtiyacınızı paylaşın, 24 saat içinde model önerisi alın.
Fonksiyonel Akıllı Teknolojiler — Fatek PLC & HMI ve Veichi AC sürücü/HMI yetkili Türkiye distribütörü.