Özet: PLC dünyasında iki temel mimari var: dedike donanım üzerine üretici firmware’i ile gelen klasik Hard PLC‘ler (Fatek FBs, M serisi, Siemens S7) ve standart bir donanım üzerinde CODESYS Runtime ile çalışan Soft PLC‘ler (Veichi VH, VH600 serisi, Beckhoff CX, WAGO PFC). Bu iki mimari aynı işi farklı yollarla yapar; ancak bakım, esneklik, eksen sayısı, marka bağımsızlığı ve fiyat açısından önemli farklar gösterir. Bu rehber, mühendisin doğru projeye doğru mimariyi seçmesi için bir karar çerçevesi sunar.
1. Hard PLC ve Soft PLC Nedir?
Hard PLC
Hard PLC, donanım ve yazılımı üretici firma tarafından bütünleşik olarak sunulan klasik PLC’lerdir. Programlama yazılımı (örneğin Fatek WinProladder, Siemens TIA Portal) yalnızca o markanın CPU’ları ile çalışır. CPU üzerindeki firmware, üreticinin kendi gerçek zamanlı çekirdeği üzerine kuruludur.
Tipik örnekler:
- Fatek FBs, B1, HB1, M serisi (MQ, MA, MS/MU, ME — UperLogic yazılımı)
- Siemens S7-1200 / 1500
- Mitsubishi FX / Q
- Omron CP / NJ
Soft PLC
Soft PLC, standart bir donanım (endüstriyel PC, panel PC, gömülü modül veya hatta sürücü içine yerleştirilmiş işlemci) üzerine CODESYS Runtime veya benzeri bir yazılım çekirdeği yüklenerek elde edilir. Programlama, CODESYS IDE üzerinden yapılır ve aynı kod farklı donanımlara taşınabilir.
Tipik örnekler:
- Veichi VH ve VH600/601/602/603 serisi (CODESYS tabanlı)
- Beckhoff CX (TwinCAT 3)
- WAGO PFC200
- Eaton XV / XC
- Schneider M262
Not: Veichi’nin CODESYS Soft PLC ailesi (VH serisi 26 ürün, VH600 serisi 7 ürün) CODESYS Hareket Kontrol modülünü de destekleyerek ekonomik bir motion-PLC alternatifi sunar.
2. Temel Farklar Tablosu
| Kriter | Hard PLC (örn. Fatek FBs/MA) | Soft PLC (örn. Veichi VH, CODESYS) |
|---|---|---|
| Programlama yazılımı | Üreticiye özel (WinProladder) | CODESYS IDE — marka bağımsız |
| IEC 61131-3 dil desteği | LD + IL + (kısmen) FBD/ST | LD + IL + ST + FBD + SFC + CFC (tam destek) |
| Marka bağımlılığı | Yüksek | Düşük (donanım değişebilir, kod taşınır) |
| Donanım maliyeti | Genelde daha ekonomik | Donanıma göre değişir; ekonomik VH ile rekabetçi |
| Devreye alma süresi | Hızlı (out-of-the-box) | Orta (lisans, runtime, bağlantı kurma) |
| Hareket kontrol | Hard PLC içine entegre / kart bazlı | CODESYS SoftMotion ile yazılım bazlı, çok eksen |
| Open-source kütüphane | Sınırlı | Geniş (CODESYS Store, OSCAT) |
| Gerçek zamanlılık (RT) | Sağlam, üretici garantisi | RT kalitesi donanım ve OS’a bağlı |
| Haberleşme protokolleri | Üreticinin belirlediği seçenekler | EtherCAT, Profinet, EtherNet/IP, OPC UA, MQTT — geniş |
| Yedek parça/erişilebilirlik | Marka stoğuna bağımlı | Donanım değiştirilebilir |
| Lisans modeli | Donanım fiyatına dahil | Runtime lisansı (donanıma gömülü veya satın alınır) |
| Eğitim eğrisi | Markaya özel — daha kısa | CODESYS evrenine giriş, ama kazanım transferi yüksek |
| Endüstri 4.0 / IIoT | Fatek M serisinde ayrı IoT modülleri + OPC UA Server ürünü, FBs’de sınırlı | CODESYS doğal olarak güçlü (OPC UA Server, MQTT runtime içinde) |
3. Soft PLC’nin Güçlü Yönleri
3.1 Marka Bağımsızlığı ve Kod Taşınabilirliği
CODESYS standardı sayesinde aynı uygulama kodu Veichi VH’den Beckhoff CX’e, oradan WAGO PFC’ye taşınabilir. Bu, OEM makine üreticisi için “bir kod, çoklu donanım” stratejisi anlamına gelir; tedarik kısıtlandığında alternatif donanıma hızla geçilebilir.
3.2 Tam IEC 61131-3 ve Object-Oriented Programlama
CODESYS, ST (Structured Text), CFC (Continuous Function Chart), SFC (Sequential Function Chart) dahil tüm IEC 61131-3 dillerini destekler. CODESYS V3 ile OOP (sınıf, kalıtım, metot) yapısı eklendi; bu sayede büyük projelerde kod tekrar kullanımı çok daha verimli.
3.3 SoftMotion ile Çok Eksenli Hareket
CODESYS SoftMotion modülü ile yazılım tabanlı çok eksenli hareket yapılır. Doğrusal/dairesel interpolasyon, elektronik kam, elektronik şanzıman fonksiyonları PLCopen MC bloklarıyla standart olarak gelir. Veichi VH600 serisi bu özellikleri ekonomik fiyat seviyesinde sunar.
3.4 IIoT’a Doğal Yatkınlık
CODESYS Runtime’da OPC UA Server, MQTT Client, web visualization, webserver standart hâle gelmiştir. Hard PLC’lerde ek modül veya gateway gerektiren bu özellikler Soft PLC tarafında doğrudan kullanılabilir.
3.5 Geniş Kütüphane Ekosistemi
CODESYS Store ve OSCAT gibi açık kütüphaneler ile binlerce hazır fonksiyon bloğu mevcuttur (HVAC algoritmaları, matematik kütüphaneleri, ağ protokolleri). Hard PLC tarafında bu derinlikte hazır kütüphane sınırlıdır.
4. Hard PLC’nin Güçlü Yönleri
4.1 Hızlı Devreye Alma ve Düşük Eğitim Maliyeti
Fatek FBs gibi Hard PLC’ler kutudan çıkar çıkmaz çalışır. Sürücü, runtime, lisans dosyası gibi katmanlar yoktur. Saha mühendisi WinProladder’ı açar, ladder programını yazar, indirir. Bu basitlik OEM makine üretiminde zaman kazandırır.
4.2 Sağlam Gerçek Zamanlılık
Hard PLC’lerde işletim sistemi ve PLC çekirdeği üreticinin kendi gerçek zamanlı işletim sistemi (RTOS) üzerine kuruludur. Tarama süreleri tahmin edilebilir, jitter düşüktür. Soft PLC tarafında bu kalite, donanımın seçimi ve OS optimizasyonuna bağlıdır.
4.3 Maliyet Avantajı (Küçük/Orta Projelerde)
8–60 I/O arası tek istasyonlu OEM makinelerde Fatek FBs serisi gibi Hard PLC’ler, Soft PLC’ye göre %20–40 daha ekonomik olabilir. CODESYS lisansı, runtime, gelişmiş donanım küçük makinelerde gereksiz maliyet yaratır.
4.4 Üretici Garantisi ve Yedek Parça
Hard PLC’lerde donanım ve yazılım aynı çatıdadır; ürün ömrü ve yedek parça politikası nettir. Soft PLC tarafında “donanım üreticisi başka, runtime başka, IDE başka” durumu olabilir; sorumluluk dağılımı bazen karmaşık olur.
4.5 Bakımı Yapacak Teknik Personel Daha Yaygın
Türkiye sahasında WinProladder, TIA Portal, GX Works kullanan elektrik teknisyenleri çoktur. CODESYS uzmanı arz görece daha sınırlıdır. Bu, yedek personel açısından Hard PLC’yi öne çıkarır.
5. Hangi Projede Hangisi? Karar Matrisi
Aşağıdaki sorulara cevap, doğru mimariye yöneltir.
| Soru | Cevap → Tercih |
|---|---|
| Tek istasyonlu OEM makine, < 60 I/O, basit sıralama? | Hard PLC (Fatek FBs) |
| Birden fazla donanım markası ile aynı kodu kullanmak istiyorum | Soft PLC (CODESYS) |
| Çok eksenli senkron hareket (4+ eksen, e-cam, e-gear) | Soft PLC (Veichi VH600) veya Hard PLC üst seri (Fatek M Serisi — ME / MS/MU CPU + EtherCAT) |
| OPC UA / MQTT ile MES entegrasyonu kritik | Soft PLC (CODESYS) veya Hard PLC üst seri + IoT modülü (Fatek M Serisi) |
| Gelişmiş HVAC algoritmaları, hazır OSCAT kütüphaneleri | Soft PLC (CODESYS) |
| Saha personeli LD/IL ile alışkın, ST’ye geçiş zor | Hard PLC (Fatek FBs) |
| Donanım üreticisi bağımsızlığı stratejik (tedarik riski) | Soft PLC |
| Devreye alma süresi kritik, hızlı sevkiyat lazım | Hard PLC (Fatek FBs) |
| Asansör/vinç gibi sektörel uygulamada hazır algoritma var | Sektörel sürücü + Hard PLC (örn. EHS100 + FBs) |
| Robot hücresi, çoklu eksenli SCARA, kinematik | Soft PLC (CODESYS Robotics) |
6. Veichi VH ve VH600 Serisi: CODESYS Tarafında Türkiye’de Erişilebilir Soft PLC
Veichi’nin CODESYS tabanlı VH serisi (26 ürün) ve VH600/601/602/603 serisi (7 ürün), Soft PLC dünyasına uygun fiyat seviyesinde giriş kapısıdır. VH600 serisi özellikle CODESYS hareket kontrol ile birlikte gelir; çoklu eksenli paketleme, baskı ve robot uygulamaları için Beckhoff/B&R’a alternatif sunar.
VH ailesinin öne çıkan kazanımları:
- IEC 61131-3 tam destek (LD, IL, ST, FBD, SFC, CFC)
- Gömülü Ethernet, RS485, USB, microSD
- CODESYS V3 IDE — ücretsiz indirilebilir
- OPC UA Server gömülü
- EtherCAT master desteği (üst modellerde)
- Veichi servo (SD700, SD710, SD780) ve sürücü (AC310) ile native entegrasyon
- Türkiye’de Fonksiyonel Akıllı Teknolojiler stoğunda mevcut
7. Karma (Hibrit) Yaklaşımlar
Pratikte birçok proje iki mimariyi birlikte kullanır:
Hibrit 1 — Saha Hard PLC + Hat Soft PLC Üretim hattındaki her makinede Fatek FBs/MA, hat üst seviyesinde ise Veichi VH ile CODESYS. Üst PLC, saha PLC’lerinden Modbus TCP / OPC UA üzerinden veri toplar, MES/SCADA’ya iletir.
Hibrit 2 — Hard PLC + CODESYS HMI Fatek FBs PLC + CODESYS tabanlı panel PC HMI. CODESYS web visu ile zengin görselleştirme, OPC UA üzerinden Hard PLC’den veri okuma.
Hibrit 3 — Sektörel Sürücüde Yerleşik PLC Veichi AC310 gibi gelişmiş sürücülerde basit ladder mantığı çalıştırılabilir; bağımsız PLC ihtiyacı azalır. Karmaşık koordinasyon için yine Hard veya Soft PLC eklenir.
8. Tipik Uygulama Senaryoları
Senaryo 1 — Un paketleme makinesi (tek istasyon, 32 I/O): Tercih: Hard PLC. Fatek FBs-32MCT + 7″ HMI. Hızlı devreye alma, ekonomik fiyat.
Senaryo 2 — Çok kafalı dolum makinesi (8 eksen senkron, e-cam): Tercih: Soft PLC. Veichi VH600 + CODESYS SoftMotion + 8x SD700 servo + EtherCAT. Hareket fonksiyonları PLCopen MC bloklarıyla.
Senaryo 3 — Su arıtma tesisi (5 pompa, SCADA, uzaktan izleme): Tercih: Karma. Saha tarafında Fatek FBs-MR (telemetri) veya Fatek M Serisi MA CPU; merkez SCADA için Veichi VH serisi üzerinde CODESYS web visu dashboard.
Senaryo 4 — Tekstil makinesi reçete yönetimi + MES entegrasyonu: Tercih: Hard PLC üst seri veya Soft PLC. Fatek M Serisi (MA CPU + IoT modülü) veya Veichi VH611 — ikisi de OPC UA üzerinden MES’e bağlanır.
Senaryo 5 — OEM makine üreticisinin Avrupa ihracatı (donanım bağımsızlığı stratejik): Tercih: Soft PLC. CODESYS standardı sayesinde müşterinin bölgesel donanım tercihine uyum sağlanır.
9. Sık Sorulan Sorular (SSS)
CODESYS lisansı pahalı mı? Lisans donanım üreticisi tarafından genellikle runtime’a gömülü sunulur (Veichi VH gibi). IDE (CODESYS Development System) ücretsiz indirilir. Ek modüller (SoftMotion, Profinet, OPC UA) için ek lisans gerekebilir.
Mevcut Fatek FBs projemi CODESYS’e taşıyabilir miyim? Doğrudan dosya import ile değil; ladder mantığı manuel olarak yeniden yazılır. Ancak fonksiyon bloğu mantığı taşındığı için kavramsal kazanım yüksektir.
Soft PLC gerçek zamanlılık konusunda Hard PLC’den geri mi? Modern CODESYS Runtime’lar (özellikle EtherCAT master ile) mikro-saniye seviyesinde RT performansı sunar. Beckhoff TwinCAT bunun en olgun örneğidir. Ancak donanım ve OS seçimi belirleyicidir.
CODESYS ile Fatek PLC arasında haberleşme kurabilir miyim? Evet. Modbus TCP veya OPC UA üzerinden iki tarafı da bağlamak mümkündür. Hibrit projeler için en yaygın yaklaşım budur.
Hard PLC dünyası tamamen kaybedecek mi? Hayır. Küçük ve orta ölçekli OEM makinelerinde fiyat-performans ve devreye alma hızı Hard PLC’yi avantajlı tutuyor. Soft PLC, üst segment ve özel uygulamalarda büyüyor.
Türkiye’de CODESYS donanımı kim sağlıyor? Fonksiyonel Akıllı Teknolojiler ve Endüstriyel Kontrol A.Ş. olarak Veichi VH ve VH600 serisi CODESYS Soft PLC ürünlerini stokta bulundurmakta, devreye alma ve eğitim desteği sağlamaktayız.
10. Karar Çerçevesi: 60 Saniyede Hangi Mimari?
Aşağıdaki 5 soruyu sırayla cevaplayın:
- Eksen sayım kaç ve senkron mu? 4’ten fazla senkron eksen varsa Soft PLC (CODESYS) çok daha uygun.
- Marka bağımsızlığı stratejik mi? Evet ise Soft PLC.
- OPC UA / MQTT / IIoT kritik mi? Evet ise Soft PLC veya Hard PLC üst seri (Fatek M).
- Devreye alma hızı kritik ve I/O sayısı sınırlı mı? Evet ise Hard PLC (Fatek FBs).
- Saha personeli CODESYS’e hâkim mi? Evet ise Soft PLC tercihi rahatlar; değilse Hard PLC + eğitim planı düşünülmeli.
11. Sonuç
Hard PLC ve Soft PLC, birbirinin rakibi değil tamamlayıcısıdır. Doğru kararı vermek için mühendis; eksen sayısı, haberleşme protokolleri, marka bağımsızlığı, devreye alma hızı, ekibin kazanım seti ve toplam sahip olma maliyetini birlikte değerlendirmelidir.
Pratik bir özet:
- Klasik OEM makine → Fatek FBs (Hard PLC)
- Üst segment, çok eksen, IIoT → Fatek M serisi (Hard PLC üst seri) veya Veichi VH/VH600 (Soft PLC)
- Marka bağımsızlığı stratejik → CODESYS Soft PLC
- Hat ve fabrika seviyesi orkestrasyon → Soft PLC + Hard PLC karması
Hangi mimari sizin projenize uygun? fonksiyonelas.online üzerinden mühendislik ekibimize proje detayınızı iletin; Hard PLC (Fatek) ve Soft PLC (Veichi VH/CODESYS) seçenekleri için 24 saat içinde teknik öneri ve fiyat teklifi alın.
İlgili teknik içerikler:
- Fatek FBs Serisi PLC Seçim Rehberi
- Fatek M Serisi PLC Yenilikleri (MQ, MA, MS/MU, ME — Hard PLC + UperLogic)
- Veichi VH600 ile CODESYS SoftMotion: çoklu eksen örneği
- OPC UA ile PLC → MES entegrasy